Raporlar
İlk gün açtığınızda bunları görürsünüz
Yedi başlık, bugün yirmi dört rapor. Hiçbiri sizden sorgu yazmanızı istemez. Hepsi gerçek veride doğrulandı ve her biri hangi yöntemle hesaplandığını kendi sayfasında yazar.
Nakit ve hazine
Likidite pozisyonu, doğrudan yöntemle haftalık nakit akışı ve döviz maruziyeti.
- Banka pozisyonu — hesap bazında bakiye, para birimi, hareketsizlik süresi. Nakit toplamı yalnızca vadesiz hesaplardır; vadeli, bloke ve kredi hesapları ile tahsildeki çek ayrı satırda durur ve toplama girmez.
- Günlük nakit takvimi — tahsilat ve ödemelerin gün bazında akışı, vade tarihine göre.
- Nakit akış projeksiyonu — doğrudan yöntem (direct method) ile haftalık kayan projeksiyon: vadesi gelen alacak, ödenecek borç, çek ve senet, düzenli çıkışlar.
- Döviz pozisyonu — para birimi bazında net maruziyet ve kayıt bütünlüğü kontrolü.
Tahsildeki çek nakit değildir: 101 alınan çekler ve 121 alacak senetleri bilançoda ayrı kalemlerdir ve tahsil edilene kadar banka parası sayılmaz. İkisini toplamak aynı parayı iki kez saymaktır — projeksiyon tarafında çek zaten vade tarihinde giriş olarak görünür.
Neden doğrudan yöntem
Dolaylı yöntem (indirect method) net kârdan başlayıp işletme sermayesi değişimleriyle nakde ulaşır. Geçmişi açıklamak için doğrudur, önümüzdeki altı haftayı planlamak için işe yaramaz — çünkü size hangi gün hangi tahsilatın geleceğini söylemez.
Hazine tarafında standart pratik 13 haftalık kayan nakit akışıdır: tahsilat ve ödemeler kalem kalem, vade tarihine göre dizilir; her hafta bir hafta eklenir. READERP bunu vade tarihinden üretir, tahmini bir ortalamadan değil.
İşletme sermayesi bileşenleri (120 alıcılar, 320 satıcılar, 15x stoklar) ayrıca DSO, DPO ve DIO olarak ölçülür; farkları nakit dönüşüm süresini verir. Aynı defterin aynı penceresinden okunur, yoksa çıkarma iki farklı tanım arasında yapılır.
Bloke ve vadeli bakiyeler toplamın dışında — ayrı satırda görünür.
Temsilî veri
- Vadesi gelmemiş 12,1 M
- 1–30 gün 5,0 M
- 31–90 gün 5,6 M
- 91–180 gün 3,5 M
- 180+ gün 3,2 M
| En pahalı gecikmeler | Gecikmiş | Ort. gün |
|---|---|---|
| Müşteri A | 1,54 M | 216 |
| Müşteri B | 2,08 M | 73 |
| Müşteri C | 1,18 M | 81 |
Temsilî veri · isimler kurgudur
Alacak
Kim borçlu, ne kadar geç, kimi aramalıyım.
- Yaşlandırma — beş kova, cari cari, il kırılımıyla.
- En pahalı gecikmeler — tutar × bekleme süresi.
- Cari karnesi — tek müşterinin bakiye seyri, ödeme ritmi, risk notu.
Listeyi tutara göre sıralarsanız en büyük müşterileriniz çıkar — iki gün gecikmiş olsalar bile. Güne göre sıralarsanız 2019'dan kalmış 400 liralık fatura başa gelir. İkisi de aradığınız cevap değil.
Biz gecikmiş tutarı bekleme süresiyle çarpıyoruz. Bir satır listeye, size gerçekten pahalıya mal olduğu için giriyor.
Ciro
Ne sattık, nereye, hangi üründen — ve geçen yıla göre nasıl.
- Resmî net satış — muhasebe defterinden, finansın imzaladığı tanımla.
- Aylık ve günlük ciro — hangi günler hızlandık, hangi ay yavaşladık.
- Yıllara göre seri — on iki yıl, ayrı veritabanları, tek grafik.
- İl ve ürün bazında satış — nerede ve neyi.
- Ürün grubu performansı ve dönem karşılaştırmalı ürün satışı.
Çeyrek hedefi yılın dörtte biri değildir. Cironun yarısını son çeyrekte yazan bir şirkette dörde bölmek, her yıl üç çeyreği başarısız gösterir.
Temsilî veri
| Ürün | Kalan | Hafta | Durum |
|---|---|---|---|
| Ürün · A-100 | 0 | 0 | sipariş tarihi geçti |
| Ürün · B-240 | 18 | 2,4 | bu hafta ver |
| Ürün · C-075 | 64 | 9,1 | rahat |
| Parça · D-012 | 0 | 0 | sipariş tarihi geçti |
Kalan hafta, ürünün kendi tüketim hızından hesaplanır. Tedarik süresi eklenince "en geç ne zaman sipariş" tarihi çıkar.
Temsilî veri
Stok
Ne bitmek üzere ve en geç ne zaman sipariş vermeliyim.
Stok raporu genelde "elde ne var" der. İşe yarayan soru bu değil: elde olan, tedarik süresi boyunca yeter mi?
Haftalık tüketim hızıyla tedarik süresini yan yana koyuyoruz. Sipariş tarihi geçmiş ürünler en üste çıkıyor — çünkü onlar için karar vermekte zaten geç kalınmış.
Gider ve gelir tablosu
Faaliyet giderleri, satışın maliyetinden ayrılmış hâliyle — ve yıl sonu kayıtları temizlenmiş olarak.
Hangi hesaplar, neden
Tekdüzen Hesap Planı'nda 7/A maliyet hesapları fonksiyon esasına göre tutulur. READERP faaliyet gideri olarak 750 araştırma ve geliştirme, 760 pazarlama satış dağıtım, 770 genel yönetim ve 780 finansman giderlerinin borç tarafını alır.
710 direkt ilk madde ve malzeme, 720 direkt işçilik, 730 genel üretim ve 740 hizmet üretim maliyeti kapsam dışıdır — bunlar satışın maliyetidir ve gelir tablosunda 620/621/622 satırına gider. Bir kurulumda bunları da katan bir tanım, OPEX'i yaklaşık beşte bir şişiriyordu.
7/B kullanan bir kurulumda gider çeşidi esaslı 79x hesapları okunur. Hangi planın kullanıldığı keşifte belirlenir; varsayılmaz.
Yansıtma hesapları
Dönem sonunda 751, 761, 771, 781 yansıtma hesapları 7xx'i alacaklandırıp bakiyeyi 630, 631, 632 ve 660'a taşır. Net alan bir sorgu bu yüzden gideri olduğundan küçük bulur; kapanmış bir dönemde kalemler eksiye bile düşebilir.
Çözüm hesap bazında netlemek değil, tarafları ayrı ayrı toplamaktır. Açılış (FİŞTİP A) ve kapanış (FİŞTİP K) fişleri de gider değildir ve kapsam dışında tutulur.
| Hesap | Kalem | Bu yıl | Değişim |
|---|---|---|---|
| 770 | Personel | 14,2 M | −%33 |
| 770 | Danışmanlık | 3,8 M | +%59 |
| 760 | Nakliye | 2,9 M | +%12 |
| 780 | Banka masrafı | 1,4 M | +%132 |
| 750 | Ar-Ge | 0,9 M | −%8 |
Kümülatif, çeyreklik ve aylık görünüm aynı veriden gelir. Yıl içindeki bir dönem, tamamlanmış bir yılla doğrudan karşılaştırılamaz; tablo bunu altında söyler.
Temsilî veri
Nerede duruyoruz
CPM ve FP&A araçlarıyla ilişkimiz
Prophix, Solver, Board, Jedox gibi kurumsal performans yönetimi ürünlerini biliyorsanız, aradaki farkı bilmek istersiniz.
Onların yaptığı
CPM ve FP&A araçları planlama katmanıdır: bütçe ve revize süreçleri, sürücü bazlı modelleme (driver-based planning), kayan tahmin, senaryo analizi, masraf merkezi bazlı gelir tablosu, konsolidasyon ve dağıtım anahtarları, bütçe-gerçekleşen sapma raporları, yönetim kurulu paketi.
Güçlüdürler ve pahalıdırlar. Kurulum bir projedir; çoğu orta ölçekli şirkette bu proje ya bitmez ya da bitince kimse kullanmaz.
Bizim yaptığımız
READERP gerçekleşen tarafını doğru okur. Gelir tablosu kalemleri, faaliyet gideri kırılımı, nakit döngüsü, işletme sermayesi bileşenleri — hepsi defterden, doğrulanmış tanımlarla ve kurulum projesi olmadan.
Ciro tarafında hedef girilir ve gerçekleşen buna göre izlenir: yıllık tutar, isterseniz aylara kendi dağıtımınızla, isterseniz satışın mevsimsel şekliyle. Kalem kalem bütçe modeli ve senaryo kurgusu ise planlama yazılımlarının işi — ayrı bir disiplin.
İkisi çelişmez, sırayla gelir. Bir planlama aracının en çok zorlandığı yer beslendiği gerçekleşen veridir; bütçe doğru kurulsa bile yanlış gerçekleşenle karşılaştırıldığında sapma raporu anlamsızdır. Önce gerçekleşen doğru okunur — READERP'in işi burasıdır ve çıktısı bir CPM aracına da beslenebilir.
Bordro
Kadro ne kadara mal oluyor ve kayıtlarda tutarsızlık var mı.
- Kadro ve bordro özeti — ay ay kişi sayısı, brüt, net, kesinti.
- Personel listesi ve maaş seyri — kim, ne zamandır, ne alıyor.
- Bordro belgesi — yazdırılabilir, imzalanabilir.
- Tutarlılık denetimi — SGK günü ile ödeme uyuşuyor mu.
- İşyeri sayımı — grup şirketleri aynı bordro veritabanını paylaşıyorsa.
Bordro kaydındaki net sabittir; kişi o ay çalışmasa bile aynı rakamı tekrarlar. Hesaba geçen rakam puantajdadır. İkisini ayırmayan bir rapor, ücretsiz izindeki birine tam maaş ödenmiş gibi gösterir.
Sıfır çıkan bir kural da bilgidir — ama yalnızca gerçek rakama karşı çalıştırıldıysa. Bu kural önce temel ücretle kıyaslıyordu ve hiç ateşlemiyordu; toplam kazanca çevrilince doğru davranmaya başladı.
Temsilî veri
Sıfırın altında tedarikçi finanse ediyor, üstünde parayı siz bağlıyorsunuz. Çizginin ne zaman geçtiği, kaç gün olduğundan daha önemli.
Temsilî veri
Nakit döngüsü
Param kaç gün bağlı kalıyor ve hangi ucu uzuyor.
Tahsilat süresi, stokta bekleme ve tedarikçi vadesi — üçü de aynı defterin aynı penceresinden okunuyor. Ayrı raporlardan toplanınca biri fiş tarihine, diğeri vade tarihine göre sayar ve fark anlamını kaybeder.
Bir uyarı da veriyoruz: borcun büyük kısmı tek bir alacaklıdaysa uzun ödeme vadesi bir pazarlık başarısı değil, bir ilişkidir. Rapor bunu oranın yanında söylüyor.
Teyit soruları
Rapor sadece rakam vermez. Sorulması gerekeni de sorar.
Her kompozit rapor, verideki eşikleri aşan durumlar için teyit soruları üretir — ve bunları kimin cevaplayabileceğine göre ayırır.
YMM ve mali müşavir
Tanım, dönemsellik ve kanuni işlem soruları. Sevk ile fatura arasındaki fark VUK 231 açısından; 180 günü aşan alacaklar için şüpheli alacak karşılığı VUK 323 açısından; iadelerde KDV düzeltmesi; 60x hesaplarına yansıtma dışı borç kaydı olup olmadığı.
Finans
Mutabakat ve tahsilat soruları. Yaşlandırmanın FIFO varsayımıyla hesaplandığı ve bu varsayımın doğrulanması gerektiği; en büyük beş alacakta teminat, ipotek veya kredi sigortası; nakit rakamına bloke ve teminat mektubu karşılığının dahil olup olmadığı; kur farkı kayıtlarının dönemsel atılıp atılmadığı.
Yönetim
Karar soruları. Cironun büyük bölümünü taşıyan ürün grubunda tek kaynak bağımlılığı; ciddi gerileyen bir grupta sebebin talep mi stok mu fiyat mı olduğu; sipariş penceresi geçmiş ürünlerde yoldaki malın sistemde görünüp görünmediği.
Bunlar bir kontrol listesi değil
Statik bir soru listesi her raporda aynı otuz maddeyi gösterir ve okuyucu üçüncü aydan sonra hepsini atlar. Buradaki sorular veriden doğar: bir soru, ancak onu tetikleyen rakam eşiği aştığında görünür.
Her soru kendini tetikleyen rakamı taşır. Böylece okuyan kişi cümleyle değil eşikle tartışabilir — bir raporla bir görüş arasındaki fark budur.
Soru, ilgisiz olduğu yerde hiç sorulmaz. Yansıtma fişi sorusu yalnızca defterden okuyan raporlarda çıkar; ürün raporunda sorulsaydı, o raporun kullanmadığı bir yöntem hakkında olurdu.
Sevk bazlı ₺ 128,4 M ile defterdeki ₺ 112,8 M arasındaki ₺ 15,7 M fark, dönem sonu itibarıyla faturalanmamış sevkiyat mı? Fatura düzenleme süresi aşılmış sevkiyat var mı?
₺ 3,2 M tutarındaki 180 günden eski alacak için şüpheli alacak karşılığı ayrıldı mı? Dava veya icra takibi başlatılmış olanlar hangileri?
Dönem içindeki ₺ 4,1 M iade 610 hesabında mı izleniyor, yoksa bir kısmı satış iptali olarak 600'den ters kayıtla mı düşülüyor? Düzeltme her iade için yapılmış mı?
Soru üretilir, görüş üretilmez. Sistem neyin teyit edilmesi gerektiğini işaret eder; kararı mali müşavir verir.
Temsilî rakamlarla · gerçek soru metinleri
Bordro tarafında da aynısı
Bordro tutarlılık denetimi kural kural çalışır ve her bulgu kendi kodunu taşır: SGK gün sayısının arada kesilmesi, hiç bildirilmemiş dönemler, aynı ay iki işyerinde görünen kayıtlar, prim matrahının toplam kazancı aşması, tavan aşımları.
Bir kurulumda bu denetim 149 bulgudan 53'e indirildi — çünkü kuralların bir kısmı yanlış rakamla karşılaştırma yapıyordu ve gürültü üretiyordu. Yanlış yerde çalan bir alarm, çalmayan bir alarmdan kötüdür: insanlara alarmı kapatmayı öğretir.
Ayrıca
Rapor açmak işin yarısı
Bir rapor, ancak doğru kişiye doğru zamanda ulaşırsa iş görür.
Zamanlanmış e-posta
Haftalık, aylık ya da çeyreklik. Bir önceki gönderime göre neyin değiştiğini de yazar. Liste kurmadan yalnızca kendinize de gönderebilirsiniz.
Birden fazla şirket
Her tüzel kişi kendi verisiyle okunur. Kullanıcı yalnızca izinli şirketleri görür; aralarında veri sızmaz.
Yetki ve güvenlik
İki adımlı doğrulama, oturum hız sınırı, ilk girişte parola değiştirme. Kim neyi görebilir, tek ekrandan.